Allocatie van risico's

Tekst groter

Allocatie van risico’s

Tekst groter

Wat is een risicoallocatie

Risicoallocatie is het toedelen van de verantwoordelijkheid voor een risico aan een contractspartij. Dat wil zeggen dat, met het alloceren van een risico bij een partij bij een overeenkomst, die partij ten opzichte van de andere partij(en) verantwoordelijk wordt voor het beheersen van dat risico, alsmede dat deze zelfde partij de gevolgen draagt indien het risico zich desondanks toch voordoet. Onder beheersen wordt verstaan: het voorkomen dat een risico optreedt en, als dat alsnog gebeurd, het voorkomen en/of beperken van de negatieve effecten daarvan.

Met de risicoallocatie wordt in belangrijke mate het contract tussen opdrachtgever en de uitvoerende marktpartij ingekleurd (zie ook de contracteringsstrategie). Naast de verantwoordelijkheidsverdeling en de prijs is de risicoverdeling de meest sturende variabele van een contract. Het bepaalt in belangrijke mate of en zo ja in hoeverre de opdrachtnemer in staat zal zijn tot een goed resultaat te komen en daarbij tevens een redelijk rendement kan maken. Aan de andere kant van diezelfde medaille bepaalt de risicoverdeling ook in belangrijke mate of een opdrachtgever met veel tegenvallers kan worden geconfronteerd.

Tekst groter

Het doel van risicoallocatie

Met het alloceren van risico’s wordt beoogd de verantwoordelijkheid voor de beheersing en de gevolgen van risico’s zodanig te verdelen dat zowel de totale waarde van het eindresultaat van een contract als de waarde voor de contractpartners wordt gemaximaliseerd. Deze waarde hoeft niet uitsluitend financieel te zijn. Ook imago en het voorkomen van schade daaraan is (in toenemende mate) van groot belang. Om dit te bewerkstelligen moeten risico’s zodanig worden gealloceerd dat de beheersing plaatsvindt door de partij die dat het beste kan.

Tekst groter

Overdraagbaarheid van risico’s

Niet alle risico’s zijn vrijelijk overdraagbaar tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Er zijn risico’s die als het ware “van nature” bij de (publieke) opdrachtgever horen. Denk aan risico’s die direct samenvallen met een publiekrechtelijke taak: droge voeten, veiligheid. Denk ook aan risico’s waarvan de gevolgen zodanig groot kunnen zijn dat die door een private opdrachtnemer simpelweg niet te dragen of tegen een redelijke prijs te verzekeren zijn. Het heeft geen zin om als opdrachtgever te betalen voor het laten beheersen van een risico door een opdrachtnemer, indien die opdrachtgever uiteindelijk toch verantwoordelijk en aansprakelijk is voor de negatieve gevolgen.

Tekst groter

100% risico opdrachtnemer?

Sommige risico’s zijn als publieke opdrachtgever wel over te dragen, maar kunnen op een indirecte manier, buiten het contract om, in de praktijk alsnog terugkomen bij de opdrachtgever. Ook dit speelt met name bij publieke opdrachtgevers.

In veel gevallen kan het desalniettemin wel zinvol zijn die risico’s wel te laten beheersen door de opdrachtnemer. De opdrachtgever dient zich in dat geval echter te realiseren dat er voor hem een restrisico blijft bestaan dat ook om beheersing vraagt.

De wijze waarop risico’s worden gealloceerd kan dus van grote invloed zijn op de mogelijkheden van partijen om een project tot een succes te maken, alsmede om daarbij een redelijk rendement te maken of waarde te creëren. Ook met een ogenschijnlijk redelijke risicoverdeling kan het in de praktijk onverwacht zodanig ongunstig uitpakken dat een opdrachtnemer in de problemen komt. Dit is nooit geheel te voorkomen. In een goed contract wordt echter wel het maximale gedaan om de kans hierop te verkleinen. Dit kan door risico’s zodanig te alloceren dat de beheersing plaatsvindt door de partij die dat het beste kan.

Tekst groter

Hoe te komen tot een goede allocatie

Voor het maken van een goede risicoallocatie is altijd het startpunt een adequaat en actueel risicodossier met daarin de uitvoeringsrisico's van het project. Vervolgens kan de verdeling van verantwoordelijkheden en risico's zoals die bij de contracteringsstrategie is bepaald als uitgangspunt worden genomen.

Stelregel is: risico volgt verantwoordelijkheid. Daarmee zijn in de regel veruit de meeste risico’s gealloceerd. Voor de overige risico’s en als algehele check op de verdeling zijn in de literatuur verschillende lijstjes te vinden van omstandigheden die (mede) bepalen welke contractspartij een risico het beste kan beheersen.

Uiteindelijk gaat het er steeds om welke partij:

  • de kans van optreden het best kan beïnvloeden
  • kan de gevolgen het best beheersen
  • kan een risico goed inschatten
  • kan de gevolgen dragen
  • is gemotiveerd om een risico te beheersen.

Van deze vijf factoren zijn de eerste twee in de praktijk het meest doorslaggevend: invloed en beheersbaarheid. De overige drie zijn meer te beschouwen als controlevragen.