Niveaus van communicatie

Tekst groter

Niveaus van communicatie

Volgens Schultz van Thun communiceert iemand eigenlijk altijd op meerdere niveaus tegelijk. Behalve het 'wat' van de communicatie is er ook nog een 'hoe'. Hij onderscheidt vier niveaus of aspecten van communicatie: het zakelijke, het expressieve, het relationele en het appellerende.

Meestal is iemand zich maar van één niveau echt bewust: het zakelijke niveau. Toch hebben de andere niveaus grote invloed op het effect van de communicatie.

Het zakelijke niveau

Hierbij gaat het om de inhoud van de boodschap, de informatie die overgebracht wordt. Die informatie refereert aan feiten, meningen, verschijnselen en gebeurtenissen. Het zakelijke niveau is:

  • het meest zichtbare deel van de communicatie
  • het meest bewuste deel van de communicatie
  • het 'wat' van de communicatie
  • vraagpunten: structuur, begrijpelijkheid, aantrekkelijkheid.

Het expressieve niveau

Dit is het niveau van de communicatie waarop de zender iets van zichzelf laat zien, iets van zichzelf blootgeeft. Dit kan heel direct zijn, bijvoorbeeld voor een mening uitkomen of een gevoel verwoorden. Het kan ook subtieler, indirect zijn, bijvoorbeeld de geestdrift of de onbeholpenheid waarmee iemand iets brengt. Het expressieve niveau is:

  • het centrale niveau bij gedichten, dagboeken, verklaringen en ontboezemingen
  • na inhoud vaak het meest zichtbare aspect van communicatie
  • lastig te controleren door de zender
  • vraagpunten: (on)zekerheid, eens/oneens, betrokkenheid.

Het relationele niveau

Op dit niveau van communicatie wordt iets duidelijk van de manier waarop de zender en de ontvanger elkaar zien. Op dit niveau gaat het om de relatie tussen zender en ontvanger. Die komt op dit niveau tot stand en ze wordt op dit niveau in stand gehouden, gewijzigd, kortom beïnvloed. Het relationele niveau is:

  • het centrale niveau bij functionerings- of beoordelingsgesprekken, bij conflicten en bij slecht-nieuwsgesprekken
  • vaak uiterst subtiel: onbewust gezonden én waargenomen
  • van enorme invloed op bedoeling en effect van de communicatie
  • vraagpunten: status, macht, waardering.

Het appellerende niveau

Dit is het communicatieniveau waarop het doel van de communicatie uiteindelijk moet worden bereikt. Het heeft alles te maken met invloed en effect. Bijvoorbeeld daar waar iemand in een betoog de ander overtuigt van de geldigheid van een standpunt. En ook daar waar iemand door de ander gemotiveerd raakt het (anders) te (gaan) doen. Het appellerende niveau is:

  • het centrale niveau bij bijvoorbeeld een instructie
  • soms bewust verstopt in het zakelijke aspect
  • door de ontvanger bewust te negeren (Oost-Indische doofheid)
  • vraagpunten: motiverend, overtuigend, beïnvloedend.
Bron: Schultz van Thun, F., Hoe bedoelt U?, Wolters-Noordhoff, 1982

Hoofdstuk inhoudsopgave