Leiderschap zonder vertrouwen werkt niet!

Tekst groter

Leiderschap zonder vertrouwen werkt niet!

In zicht van de Nederlandse verkiezingen en de recente ontwikkelingen van het leiderschap van de Amerikaanse president Trump wordt er ondermeer veel gesproken over 'vertrouwen'. Veel mensen vragen zich af: Zijn onze leiders wel te vertrouwen?

Bij de gesprekken bij de koffieautomaat komt natuurlijk al snel de vraag naar boven wat zijn de ingrediënten van dat magische woord ‘vertrouwen’? Mijn oplossing is om dan maar naar de boekenkast te lopen en daar staat (licht verstoft) het boek van Stephen M. R. Covey jr. ‘De snelheid van vertrouwen’. Ook Covey hielp ons niet aan een mooie definitie. Hij stelt ‘je weet wat het is als je het voelt'. Vertrouwen betekent dat je geloof hebt in iets of iemand. Als je mensen vertrouwt, geloof je ze - heb je vertrouwen in hun integriteit en hun capaciteiten"

Vertrouwen is opgebouwd uit 5 cirkels: zelfvertrouwen (en dat bestaat weer uit vier kernen: integriteit, intenties, capaciteiten en resultaten), vervolgens relatievertrouwen (dat dertien gedragingen kent) en daarna komen organisatievertrouwen, marktvertrouwen en maatschappelijk vertrouwen.

Cirkel 1: Zelfvertrouwen bestaat uit integriteit, intenties, capaciteiten en resultaten

Er zijn vier ‘kernen’ die iemand geloofwaardig maken, zowel tegenover zichzelf als tegenover anderen. Deze vier zijn te visualiseren door middel van de metafoor van een boom. Integriteit bevindt zich feitelijk onder de oppervlakte. Het is het wortelsysteem waar al het andere uit ontspruit. Het is doen wat je zegt. Het is consequent zijn, tegenover jezelf en tegenover anderen. Intenties worden al wat zichtbaarder. Het is de stronk die van onder de oppervlakte naar buiten komt. Intenties hebben te maken met onze motieven, onze agenda en ons daaruit voortvloeiende gedrag. Vertrouwen groeit wanneer onze motieven duidelijk zijn en gebaseerd zijn op wederzijds voordeel - als we oprecht begaan zijn, niet alleen met onszelf, maar ook met andere mensen. Volgens Covey zijn we geneigd onszelf op onze intenties te beoordelen maar beoordelen we anderen eerder op hun gedrag. Capaciteiten zijn de takken, zij stellen ons in staat om dingen voort te brengen. Capaciteiten zijn het vermogen dat we hebben om vertrouwen te wekken – onze talenten, instelling, vaardigheden, kennis en stijl. Resultaten zijn de vruchten – de zichtbare, tastbare, meetbare resultaten die het meest zichtbaar en het gemakkelijkst door anderen te evalueren zijn. Resultaten verwijzen naar onze staat van dienst, onze prestaties, de vraag of we belangrijke zaken voor elkaar krijgen. Als we dingen die we geacht worden te doen niet voor elkaar krijgen, doet dat afbreuk aan onze geloofwaardigheid.

Deze vier overziend stelt Covey dat je bijvoorbeeld iemand kan hebben die enorm integer is en een geweldige staat van dienst heeft. Maar als hij of zij niet de capaciteiten heeft om een bepaalde taak te volbrengen, zul je hem of haar die taak niet toevertrouwen. Je kunt ook iemand hebben die enorm integer is, zeer capabel, en die uitstekende resultaten heeft behaald. Maar als hij je het gevoel heeft dat hij of zij niet echt begaan is met jouw ‘voordeel’ bij bepaalde onderhandelingen, dan zul je die persoon in deze situatie niet volledig vertrouwen.

Mensen zullen niet beseffen dat jouw geloofwaardigheid opgebouwd is uit vier dimensies en en dat je op sommige daarvan hoog kunt scoren en op andere laag. Ze zullen alleen het geheel zien - je bent geloofwaardig of je bent niet geloofwaardig.

Bij relatievertrouwen gaat het om consequent gedrag en het bestaat uit maar liefst dertien gedragingen. Deze zijn: rechtdoorzee zijn, respect tonen, transparantie creëren, fouten rechtzetten, loyaliteit tonen, resultaten boeken, jezelf verbeteren, de realiteit onder ogen zien, duidelijkheid scheppen over verwachtingen, verantwoording afleggen, eerst luisteren, toezeggingen nakomen, vertrouwen uitdragen.

De VW crises gaat natuurlijk vooral over deze drie cirkels. Volgens Covey draait marktvertrouwen volledig om merk en reputatie, je zou zelfs kunnen zeggen dat een ‘merk’ staat voor vertrouwen bij de klant, vertrouwen in de markt, of misschien meer onomwonden ‘financieel vertrouwen’. De meeste mensen vertrouwen dit in ieder geval intuïtief.

VW managers, maar niet alleen zij, die er achter willen komen hoe het met het vertrouwen in hen zelf en hun organisatie is gesteld, kunnen zich de volgende vragen stellen:

Hebben we een reputatie op het gebied van eerlijkheid? Hebben we waarden waar mensen in geloven en die ze vertrouwen? 
Geeft mijn werk blijk van goede bedoelingen? 
Associëren mensen onze naam met kwaliteit, uitmuntendheid, voortdurende verbetering en het vermogen om te veranderen. 
Wordt mijn merk in verband gebracht met resultaten? Vinden mensen dat we leveren wat we beloven?
Zijn mensen bereid om ja te zeggen op de ultieme vraag: ‘Zou u dit bedrijf aan een vriend aanbevelen?’
Combineer vertrouwen met wijsheid

Covey onderscheidt tenslotte ‘Smart Trust’ tegenover enerzijds Blind Trust (gemakkelijk en zonder er bij na te denken vertrouwen geven) en anderzijds tegenover Distrust (overal iets achter zoeken). Smart Trust begint met het geven van vertrouwen (vanuit je hart, vanuit geloof in het goede) gecombineerd met een antwoord op de vragen: wat is de situatie, wat is het risico en hoe geloofwaardig is de ander.

Deze opvatting ligt dicht bij wat de Dalai Lama zegt over vertrouwen: “In de boeddhistische traditie vinden we het cruciaal om vertrouwen te combineren met wijsheid. Wijsheid in deze context betekent de Juiste Visie, en dit betekent de dingen zien zoals ze werkelijk zijn. Zonder wijsheid geloof je wellicht wat mensen je vertellen, of dit juist is of niet. Vertrouwen geeft je kracht om van alles te doen, ook kwaad. Als vertrouwen zo sterk is, spoor ik mensen aan om het te beteugelen met wijsheid, zodat een balans wordt gehandhaafd’. (De Dalai Lama & Laurens van den Muyzenberg: De weg van de leider. Uitgeverij: Business Contact, 2008.)